Miras Paylaşımı

Miras Paylaşımı Nedir?
Miras hukukundaki en önemli konulardan birisi miras paylaşımı ve mirasın mirasçılar arasında ne şekilde paylaştırılacağıdır. Bir kimsenin ölümü veya hakkında gaiplik kararı verilmesi halinde bu kişinin geride bıraktığı malvarlığı değerlerinin tespiti ve bu malvarlıklarının mirasçıları arasında miras payları oranında bölüştürülmesi, miras paylaşımı olarak adlandırılır.

Mirasçılar Kimdir ve Miras Payları Nelerdir?
Hukuk sistemimizde iki tür mirasçı vardır. Bunlar yasal mirasçı ve atanmış mirasçıdır. Atanmış mirasçı, miras bırakanın özgür iradesi neticesinde belirli kişileri mirasçı olarak belirlemesi (vasiyetname, miras sözleşmesi, bağış vs gibi) halinde mirasçı sıfatı kazanan kimselerdir. Yasal mirasçı ise Türk Medeni Kanununda düzenlenmiş olan kişilere denir. Buna göre miras bırakanın kan hısımları (miras bırakanın altsoyu, anne ve babası, büyükanne ve büyükbabası), evlatlık ve sağ kalan eş yasal mirasçıdır. Yasal mirasçıların miras paylaşımının ne şekilde olacağı kanunda düzenlenmiştir. Bu mirasçılar yine kanunda belirtilen oranlar ve miktarlar doğrultusunda mirasa hak kazanır ve miras paylaşımı yapılır. Miras paylaşımı yapılırken zümre mirasçılığı önem arz etmektedir. Bir zümrede mirasçı var ise diğer zümredeki mirasçıların miras paylaşımı ile mirasa hak kazanması mümkün değildir.
Hukukumuzda yasal mirasçılar derece sistemine göre, bir diğer adıyla zümre esasına göre belirlenir. Bu derece sistemi üç dereceden oluşur. Zümre mirasçıları birinci, ikinci ve üçüncü zümre mirasçıları olmak üzere üç kategoriye ayrılarak sıralamaya tabii tutulmuştur. Birinci zümrede mirasçı varken ikinci zümredeki mirasçılar mirasa hak kazanamaz. Yine aynı şekilde birinci zümre mirasçıları olmayıp ikinci zümrede mirasçı var ise üçüncü zümre mirasa hak kazanamaz.

Birinci Zümredeki Mirasçılar

Birinci zümredeki mirasçılar miras bırakanın yani murisin altsoyudur. Murisin altsoyundan kasıt; çocukları, çocukları vefat etti ise torunları veya torun çocuklarıdır. Altsoy arasındaki miras pay oranı birbirine eşittir. Evlatlık miras bırakana kan hısmıymış gibi mirasçı olacaktır. Evlatlığın birinci zümrede yer alan evlilik için çocuktan bir farkı bulunmaz. Bununla birlikte evlatlığın, kendi ailesindeki mirasçı sıfatı da yine devam etmektedir. Yani evlat edinilen bir kişi hem evlat edinildiği ailenin hem de biyolojik ailesinin mirasçısı olabilmektedir. Buna karşılık evlatlık bakımından mirasçılık tek taraflıdır. Evlat edinen, evlatlığın yasal mirasçısı olmaz.

İkinci Zümredeki Mirasçılar

İkinci zümredeki mirasçılar murisin ana ve babasından oluşur. Birinci zümrede mirasçı olmaması halinde söz konusu olur. Ana ve babanın da miras payları eşittir. Ana ve baba miras bırakandan önce ölmüş ise altsoyları murise mirasçı olur.

Üçüncü Zümredeki Mirasçılar

Üçüncü zümredeki mirasçılar ise büyük anne ve büyük babadır. Bunların da miras payları eşittir. Birinci ve ikinci zümrede mirasçı olmaması durumunda miras bu zümrede paylaştırılır. Büyük ana ve büyük baba da vefat etmiş ise altsoyları mirasçı olacaktır.

Sağ Kalan Eşin Mirasçılığı

Eş zümre mirasçısı değildir. Sağ kalan eş tüm zümredeki mirasçılarla birlikte mirasçılık sıfatını haizdir.Sağ kalan eşin miras payı kiminle birlikte mirasçı olduğuna göre değişmektedir. Buna göre:

-Miras bırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olursa, mirasın 1/4’ü,

-Miras bırakanın ana ve baba zümresi ile birlikte mirasçı olursa, mirasın 1/2’si,

-Miras bırakanın büyük ana ve büyük babaları ve onların çocukları ile birlikte mirasçı olursa, mirasın 3/4’ü, bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır.

Miras Paylaşımında Saklı Pay

Kural olarak, herkes malvarlığı üzerinde serbestçe tasarrufta bulunma hakkına sahiptir. Ancak kanunda altsoy, anne, baba ve eşin miras payının bir kısmı korunarak, miras bırakanın tasarruf yetkisine bir sınırlama getirmiştir. Kanunda düzenlenen bu sınırlamaya saklı pay denilmektedir. Miras bırakan, vasiyetname, miras sözleşmesi, bağış veya satış gibi işlemlerle yasal bir mirasçının saklı payını zedeleyecek bir tasarrufta bulunamaz. Aksi halde saklı payı ihlal edilen mirasçılar, miras bırakanın ölümünden sonra tenkis davası açarak, ihlal edilen saklı paylarını talep edebilirler. Saklı paylı miras payları şu şekildedir:

-Murisin alt soyunun miras payının yarısı saklı pay olarak belirlenmiştir. Yani miras bırakan altsoyun miras hakkının yarısından fazlası hakkında bir tasarrufta bulunamaz.

-Miras bırakan öldüğünde ana veya babası mirasçılık sıfatlarını haiz ise ana ve babaya düşen miras payının dörtte biri saklı paydır. Yine ölen kişi bu miras paylarını aşacak şekilde tasarrufta bulunamaz.

-Miras bırakanın sağ kalan eşi de saklı paylı mirasçıdır. Sağ kalan eşin saklı pay oranı hangi zümreyle mirasçı olduğu seçeneklerine göre değişebilmektedir. Eş altsoyla veya anne ve babayla birlikte mirasçılık sıfatına haiz ise yasal miras payının tamamı, bunların dışındaki durumlarda ise miras payının dörtte üçü saklı paydır.

-2007 yılına kadar kardeşler de saklı paylı mirasçı idi. Şu an için kardeşlerin miras paylaşımı bakımından saklı payı bulunmamaktadır.

Belirtilen bu oran ve miktarlar miras bırakanın tasarrufta bulunamayacağı kısmı ifade eder. Yukarıda bahsedilen tüm saklı paylar toplamının terekeden çıkarılması ile bulunan kısım, miras bırakanın üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği yeri gösterecektir.

Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?

TMK Madde 640/1’de belirtildiği üzere, birden çok mirasçı varsa, mirasın geçmesiyle birlikte tüm mirasçılar arasında miras bırakanın bütün hak ve borçlarını kapsayan bir ortaklık meydana gelir. Bu ortaklık, miras bırakanın ölümüyle, kanun uyarınca kendiliğinden meydana gelir ve mirasın paylaşımına kadar devam eder. Bu ortaklık, bir elbirliği mülkiyetidir.

Elbirliği mülkiyetinde ortakların payları net değildir tüm mallarda hakları vardır. Yani, elbirliği mülkiyetinde mülkiyet hakkına sahip kimsenin belirli somut bir malvarlığı veya hakkı yoktur, herkesin mülkiyet hakkı malın tamamına ilişkindir. Elbirliği mülkiyeti devam ederken yani miras paylaştırılmadan önce mirasçıların hepsinin onayı olmadan hiçbir mirasçı miras payı üzerinde işlem yapamaz, satış yapamaz.

Mirasçılar anlaşmak suretiyle mirası kendi aralarında diledikleri gibi paylaşabilirler. Yine aynı şekilde mirasçıların kendi aralarında ya da noter aracılığıyla yapacakları bir miras taksim sözleşmesi ile mirasın ne şekilde paylaştırılacağını serbestçe kararlaştırabilirler. Bu durumda yapılacak miras taksim sözleşmesi yazılı olarak yapılmalı ve tüm mirasçıların katılımı sağlanmalıdır. Miras taksim sözleşmesine bir mirasçı dahi katılmazsa yapılan sözleşme geçersiz hale gelir.

Eğer mirasçılar, miras paylaşımı hususunda kendi aralarında anlaşamazlarsa ve miras mallarının paylaşımı isteniyorsa mirasçılardan herhangi biri yetkili Sulh Hukuk Mahkemesinde ortaklığın giderilmesi talebini dava yolu ile ileri sürebilir. Taşınır ve taşınmaz tüm malların satılmasını ve satış neticesinde satış masrafları mahsup edilerek tüm mirasçılara miras paylarının satış bedelinden paylaştırılmasını her bir mirasçı bu yolla sağlayabilir. Ortaklığın giderilmesi davasında mirasçılardan herhangi birinin miras malının satılmasını istemiyor olması önem arz etmez.

Mirasçılar ortaklığın giderilmesinin aynen taksim yolu ile yapılmasını da talep edebilecektir. Miras mallarının ayın halinde paylaşımı mümkünse ortaklık bu yol ile de giderilebilir. Bunun tespitini ortaklığın giderilmesi davasını görmekte olan Mahkeme bilirkişi incelemesi ile tespit edecektir.

Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) Alınması

Mirasçılık belgesi ya da diğer ismiyle veraset ilamı, kişinin miras bırakanın mirasçısı olduğunu gösteren belgedir. Miras paylaşımı sürecinde mirasçıların muhakkak elde etmesi gereken bir belgedir. Genel bir anlatımla veraset ilamı, kişinin mirasçı olduğunu belgeler, mirasçıların pay oranları bu ilamda belirtilir. Miras bırakanın mirasçılarından herhangi biri tarafından noterlerden ya da Sulh Hukuk Mahkemelerinden yapılacak bir başvuru yoluyla alınabilir. Eğer mirasçılar arasında yabancı bir ülkede yaşayan ya da yabancı bir ülke vatandaşı da bulunuyorsa bu belgeleri noterler düzenleyemez.

Stj.Av.Merve KURUR